Werkvorm
Rollenspel met ondertiteling
Wat mensen denken maar niet zeggen, wordt hardop uitgesproken door iemand anders.
- Tijd
- 30–60 min
- Groepsgrootte
- 6–20
- Ruimte
- Gewoon lokaal
- Energie
- Gemiddeld
Wanneer zet je dit in?
Bij een terugkerende lastige werksituatie — een gesprek dat steeds misloopt, een samenwerking die stroef gaat.
Voorbereiding
- Bedenk een situatie achter de hand, voor het geval de groep er zelf geen inbrengt
- Zet twee stoelen klaar in het midden van de kring
Zo doe je het
- 1
Kies met de groep een werksituatie die ze vaak tegenkomen of waar ze mee zitten.
- 2
Vraag twee vrijwilligers voor een tweegesprek. Zet ze aan een tafel als ze overleggen, of met de ruggen naar elkaar als het een telefoongesprek is.
- 3
Maak duidelijk wie ze zijn, welke rol ze hebben, wat de context is en waarover ze in gesprek gaan.
- 4
Vraag twee andere vrijwilligers voor de ondertiteling. Zij gaan naast één van de rollenspelers staan en spreken hardop uit wat die persoon denkt.
- 5
Laat het rollenspel starten. Houd het tempo rustig, zodat alle vier de personen tijd hebben om hun gedachten uit te spreken.
- 6
De groep observeert en koppelt terug wat hun opvalt.
Zo zeg je het
De instructie zoals je hem uitspreekt. Maak er je eigen woorden van, maar houd de volgorde aan: eerst in beweging, dan pas de details.
"We spelen deze situatie na. Ik heb twee mensen nodig voor het gesprek, en twee voor de ondertiteling. Ondertitelaars: jullie gaan naast een van de spelers staan. Zodra je denkt te weten wat jouw speler dénkt maar niet zegt, spreek je dat hardop uit — in de ik-vorm. Spelers: praat rustig, laat stiltes vallen, zodat de ondertiteling ruimte heeft. De rest kijkt en let op wat opvalt."
Nabespreken
Zonder nabespreking blijft een werkvorm een spelletje. Kies twee of drie vragen; ze hoeven niet allemaal.
- Spelers: klopte wat je ondertitelaar zei?
- Wat hoorde je jezelf denken dat je normaal niet uitspreekt?
- Observanten: waar liep het gesprek vast, en wat gebeurde er op dat moment?
- Wat zou er gebeuren als die gedachte wél uitgesproken werd?
Wat er mis kan gaan
Het rollenspel gaat te snel en de ondertiteling komt er niet tussen.
Onderbreek en vraag de spelers na elke zin een stilte te laten vallen. Desnoods roep je 'stop' en laat je de ondertitelaars alsnog aan het woord.
De ondertitelaars zeggen wat de speler zou moeten doen in plaats van wat hij denkt.
Corrigeer meteen: 'in de ik-vorm, en alleen de gedachte'. Advies geven is precies wat deze werkvorm níet wil.
Er meldt zich niemand als vrijwilliger.
Speel zelf een van de rollen. Doe je dat één keer, dan is de drempel voor de volgende ronde meteen weg.
Variaties
- Laat de ondertitelaars halverwege wisselen van rollenspeler.
In de klas
Geschikt voor vanaf groep 7, en in het voortgezet onderwijs
Sterk bij gesprekken over pesten, ruzie of samenwerken. Speel geen situatie na die echt in de klas is gebeurd met de betrokkenen erbij; verzin een vergelijkbare.
Een echte situatie naspelen met de betrokkenen erbij kan een leerling blootstellen.
Past hier ook bij
Arenagesprek
Je klanten praten over jou terwijl jij luistert en niets mag zeggen.
Generative Relationships STAR
Samenwerkingsster
Vier kwaliteiten van een samenwerking, gescoord op een ster — en je ziet meteen waar het schuurt.
Helping Heuristics
Vier manieren van helpen
Vier manieren van helpen naast elkaar geoefend — en je merkt welke je altijd gebruikt.
Praktijkervaringen & Facilitatietips
Ervaringen en aanbevelingen van trainers, docenten en facilitators die deze werkvorm hebben ingezet.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?