Werkvorm
Critical Uncertainties
ook wel: Vier toekomsten
Vier toekomsten uittekenen en per toekomst bedenken wat je dan doet — zonder te voorspellen.
- Tijd
- 75–120 min
- Groepsgrootte
- 8–30
- Ruimte
- Gewoon lokaal
- Energie
- Gemiddeld
Wanneer zet je dit in?
Bij een besluit met veel onzekerheid, als de groep vastloopt in discussies over wat er gaat gebeuren.
Voorbereiding
- Zorg dat de onzekerheden vooraf geïnventariseerd zijn
Zo doe je het
- 1
Inventariseer de onzekerheden: wat weten we niet en heeft grote invloed?
- 2
Kies er twee die het meest bepalend zijn en waarover je het minst zeker bent.
- 3
Zet ze als assen tegen elkaar. Dat levert vier kwadranten op — vier mogelijke toekomsten.
- 4
Verdeel de groepjes over de kwadranten. Elk groepje beschrijft die toekomst: hoe ziet het eruit, wat gebeurt er?
- 5
Elk groepje bedenkt strategieën voor zijn toekomst: wat doen we als het zo loopt?
- 6
Vergelijk plenair: welke strategie komt in meerdere toekomsten terug? Die zijn robuust — daar begin je mee.
Zo zeg je het
De instructie zoals je hem uitspreekt. Maak er je eigen woorden van, maar houd de volgorde aan: eerst in beweging, dan pas de details.
"We gaan de toekomst niet voorspellen; we gaan er vier uittekenen. Kies twee onzekerheden die er echt toe doen en waarvan we niet weten hoe ze uitpakken. Die zetten we tegen elkaar af. Elk groepje krijgt één kwadrant en beschrijft: als het zó loopt, hoe ziet de wereld er dan uit, en wat doen wij dan? En straks kijken we welke acties in meerdere toekomsten terugkomen."
Werkblad
Neem dit over op een flap of print de pagina — het lege raster is het gereedschap.
Nabespreken
Zonder nabespreking blijft een werkvorm een spelletje. Kies twee of drie vragen; ze hoeven niet allemaal.
- Welke strategie komt in meerdere toekomsten terug?
- Welke toekomst vinden we het spannendst, en zijn we daarop voorbereid?
- Welk signaal vertelt ons in welke toekomst we terechtkomen?
Wat er mis kan gaan
De groep gaat toch voorspellen welke toekomst komt.
Benoem dat het niet de bedoeling is te kiezen. De waarde zit in de acties die in álle toekomsten werken.
De gekozen assen zijn eigenlijk zeker.
Toets: weten we echt niet hoe dit uitpakt? Een as waarvan iedereen de uitkomst kent, levert twee lege kwadranten op.
Variaties
- Laat groepjes hun toekomst uitbeelden of tekenen in plaats van beschrijven.
In de klas
Geschikt voor vanaf het voortgezet onderwijs
In een schoolteam bruikbaar bij krimp of groei. Met bovenbouwleerlingen bij burgerschap: hoe ziet onze wijk er over tien jaar uit, en wat doen we dan?
Past hier ook bij
Discovery & Action Dialogue
Ontdek- en actiegesprek
Zeven vragen die de groep laten ontdekken dat de oplossing al ergens in huis is.
Agreement-Certainty Matrix
Eenvoudig, ingewikkeld of complex
Sorteer je vraagstukken op eenvoudig, ingewikkeld of complex — want elk vraagt een andere aanpak.
De zes denkhoeden
Zes manieren van denken, expliciet verdeeld — zodat niet iedereen tegelijk de criticus speelt.
Praktijkervaringen & Facilitatietips
Ervaringen en aanbevelingen van trainers, docenten en facilitators die deze werkvorm hebben ingezet.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?