Werkvorm
De zes denkhoeden
Zes manieren van denken, expliciet verdeeld — zodat niet iedereen tegelijk de criticus speelt.
- Tijd
- 45–90 min
- Groepsgrootte
- 6–24
- Ruimte
- Gewoon lokaal
- Energie
- Rustig
Wanneer zet je dit in?
Bij een discussie die vastloopt omdat iedereen vanuit dezelfde hoek denkt, of om een idee van alle kanten te bekijken.
Voorbereiding
- Regel de hoeden, of maak gekleurde kaarten
- Maak een hand-out of flap met per kleur de denkrichting en de kernvraag
- Formuleer de startvraag
Zo doe je het
- 1
Zorg dat je zes hoeden hebt in zes kleuren. Elke kleur staat voor een manier van denken. Zorg dat er voor iedere deelnemer een hoed is.
- 2
Leg duidelijk uit hoe je vanuit elke hoed denkt. Zet het op een flap of maak een hand-out.
- 3
Laat de discussie starten vanuit een startvraag. Geef als gespreksleider de verschillende deelnemers het woord vanuit hun denkrichting.
- 4
Wissel halverwege van hoeden, zodat mensen ook een andere denkrichting uitproberen.
Zo zeg je het
De instructie zoals je hem uitspreekt. Maak er je eigen woorden van, maar houd de volgorde aan: eerst in beweging, dan pas de details.
"Iedereen krijgt een hoed, en die hoed bepaalt hoe je meedenkt — niet wat je zelf vindt. Wit denkt in feiten: wat weten we en wat niet? Rood denkt in gevoel: wat zegt je intuïtie? Geel zoekt wat er goed aan is. Zwart zoekt de risico's. Groen bedenkt hoe het anders kan. Blauw bewaakt het proces. Halverwege wisselen we, dus je zit niet vast aan één rol. De startvraag is: …"
Nabespreken
Zonder nabespreking blijft een werkvorm een spelletje. Kies twee of drie vragen; ze hoeven niet allemaal.
- Welke hoed was voor jou het lastigst — en waarom?
- Welke denkrichting doen wij normaal te weinig?
- Wat leverde de groene hoed op dat we anders niet hadden bedacht?
Wat er mis kan gaan
Iemand blijft zijn eigen mening geven in plaats van zijn hoed.
Herinner vriendelijk aan de rol: 'wat zegt je gele hoed?' Vaak helpt het om de kernvraag per kleur zichtbaar op te hangen.
De zwarte hoed domineert en het gesprek wordt negatief.
Wissel eerder dan gepland. Wie te lang zwart draagt, wordt in de beleving van de groep de criticus — precies wat je wilde voorkomen.
Je hebt geen hoeden.
Gebruik gekleurde kaarten of A4'tjes op tafel. Dat werkt bijna net zo goed en is in vijf minuten gemaakt.
Variaties
- Gebruik brillen, sjaals of gekleurde kaarten in plaats van hoeden.
- Laat mensen zich inleven in een rol in plaats van een denkrichting: een docent, een leerling, een bestuurder, een journalist. Hoe bezien zij het onderwerp?
In de klas
Geschikt voor vanaf groep 7, en in het voortgezet onderwijs
Sterk bij debat en burgerschap. Gekleurde kaartjes werken net zo goed als hoeden en zijn zo gemaakt. Laat leerlingen expliciet wisselen — dat is de les.
Past hier ook bij
Academische controverse
Verdedig eerst een positie met volle overtuiging, wissel dan van kant — en kom er samen uit met een gezamenlijk standpunt.
Appreciative Interviews
Waarderend interviewen
De groep zoekt naar wat er wél werkte — en ontdekt dat ze het antwoord al in huis heeft.
Critical Uncertainties
Vier toekomsten
Vier toekomsten uittekenen en per toekomst bedenken wat je dan doet — zonder te voorspellen.
Praktijkervaringen & Facilitatietips
Ervaringen en aanbevelingen van trainers, docenten en facilitators die deze werkvorm hebben ingezet.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?