Werkvorm
Vissenkom
Een handvol mensen praat, de rest luistert mee — een gesprek dat wél op gang komt.
- Tijd
- 20–45 min
- Groepsgrootte
- 8–40
- Ruimte
- Grote ruimte
- Energie
- Rustig
Wanneer zet je dit in?
Bij een onderwerp dat met de hele groep tegelijk niet goed loopt: te veel mensen, te gevoelig, of iedereen praat door elkaar.
Voorbereiding
- Zet een kleine kring van vier tot zes stoelen midden in een grotere kring
- Laat één stoel in de binnenkring leeg
Zo doe je het
- 1
Leg het onderwerp uit en geef ruimte voor verhelderende vragen.
- 2
Vraag een paar mensen om als eersten in de binnenkring te gaan zitten.
- 3
Laat het gesprek in de binnenkring op gang komen; de buitenkring luistert, zonder in te breken.
- 4
Wie vanuit de buitenkring wil meepraten, gaat op de lege stoel zitten — waarna iemand anders uit de binnenkring plaatsmaakt.
- 5
Sluit af als het gesprek is uitgesproken of de tijd om is, en laat de hele groep erop reageren.
Zo zeg je het
De instructie zoals je hem uitspreekt. Maak er je eigen woorden van, maar houd de volgorde aan: eerst in beweging, dan pas de details.
"We zetten een kleine kring binnen de grote kring. Wie in de binnenkring zit, praat mee; de rest luistert — dat is geen straf, dat geeft juist ruimte om echt te volgen. Er staat één stoel leeg. Wil je meepraten, ga daar zitten, en dan maakt iemand anders die er al een tijdje zit plaats. Zo blijft de binnenkring altijd klein."
Nabespreken
Zonder nabespreking blijft een werkvorm een spelletje. Kies twee of drie vragen; ze hoeven niet allemaal.
- Wat hoorde je vanuit de buitenkring dat je in de gewone kring niet had gehoord?
- Hoe voelde het om in de binnenkring te zitten?
- Wat nemen we mee uit dit gesprek?
Wat er mis kan gaan
Niemand durft de lege stoel te pakken.
Nodig er in het begin een paar keer expliciet iemand voor uit, of spreek af dat iedereen minstens één keer moet wisselen.
Dezelfde paar mensen blijven de hele tijd in de binnenkring zitten.
Spreek een maximale zittijd af, bijvoorbeeld vijf minuten, waarna je zelf vraagt om plaats te maken.
Het gesprek roept veel emotie op en mensen komen er niet goed uit.
Bouw na afloop bewust een moment in om te bewegen, even te pauzeren of in tweetallen na te praten voordat je verdergaat.
Variaties
- Laat de binnenkring bestaan uit mensen met een specifieke rol of ervaring, en de rest observeert.
- Twee lege stoelen in plaats van één, zodat het wisselen makkelijker gaat.
In de klas
Geschikt voor vanaf groep 7, en in het voortgezet onderwijs
Goed bij een klassikaal debat waar anders drie leerlingen alles zeggen en de rest wegzakt. Houd de binnenkring bij jonge leerlingen op drie stoelen.
Past hier ook bij
De beste samenvatting
Vier samenvattingen naast elkaar, en de groep kiest de beste — en leert daarmee wat een goede is.
Conversation Café
Gesprekscafé
Een gestructureerd gesprek over iets ingewikkelds, waarin niemand overstemd wordt.
Dialoogkaart
Een kaart die het gesprek leidt, zodat er geen gespreksleider nodig is.
Praktijkervaringen & Facilitatietips
Ervaringen en aanbevelingen van trainers, docenten en facilitators die deze werkvorm hebben ingezet.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?