Werkvorm
Panarchy
ook wel: Niveaus van verandering
Zie hoe verandering zich beweegt tussen niveaus — van jouw team tot het hele systeem.
- Tijd
- 90–150 min
- Groepsgrootte
- 6–40
- Ruimte
- Gewoon lokaal
- Energie
- Rustig
Wanneer zet je dit in?
Bij een verandering die op meerdere niveaus tegelijk speelt, en waar het onduidelijk is waarom iets op het ene niveau vastloopt en op het andere niet.
Voorbereiding
- Bepaal welke niveaus je onderscheidt — bijvoorbeeld individu, team, organisatie, sector
- Zorg dat de ecocycle al bekend is; deze werkvorm bouwt daarop voort
Zo doe je het
- 1
Benoem de niveaus waarop je vraagstuk speelt, van klein naar groot.
- 2
Breng per niveau in kaart waar dat niveau in zijn eigen levenscyclus zit: opkomend, groeiend, rijp of aan het afbrokkelen.
- 3
Zoek de verbindingen omhoog: welk klein experiment zou op een hoger niveau kunnen doorbreken?
- 4
Zoek de verbindingen omlaag: wat houdt een hoger niveau in stand dat op jouw niveau ruimte blokkeert?
- 5
Bepaal waar je invloed hebt en waar niet — en wat de meest kansrijke plek is om te beginnen.
Zo zeg je het
De instructie zoals je hem uitspreekt. Maak er je eigen woorden van, maar houd de volgorde aan: eerst in beweging, dan pas de details.
"Ons vraagstuk speelt op meerdere niveaus tegelijk. We brengen ze allemaal in kaart en kijken per niveau waar het in zijn levenscyclus zit. En daarna komen de twee vragen die ertoe doen: wat gebeurt er op klein niveau dat groot zou kunnen worden, en wat houdt het grote niveau in stand dat ons hier klemzet?"
Nabespreken
Zonder nabespreking blijft een werkvorm een spelletje. Kies twee of drie vragen; ze hoeven niet allemaal.
- Op welk niveau zit onze meeste invloed?
- Welk klein experiment zou kunnen doorbreken naar boven?
- Wat houdt een hoger niveau in stand dat ons blokkeert?
Wat er mis kan gaan
Het gesprek blijft steken in wat 'zij daarboven' zouden moeten doen.
Stuur terug naar het niveau waar de groep zelf invloed heeft. Combineer met 15% Solutions om dat concreet te maken.
Het model wordt te abstract.
Werk met één concreet vraagstuk als voorbeeld en laat het model dat verhelderen, in plaats van het model als onderwerp te nemen.
Variaties
- Beperk tot twee niveaus als de groep het model nog niet kent.
In de klas
Niet zonder aanpassing geschikt voor leerlingen
Te abstract voor leerlingen. In een schoolbestuur of samenwerkingsverband wél bruikbaar bij vraagstukken die school, bestuur en regio tegelijk raken.
Het model vraagt systeemdenken over meerdere organisatieniveaus.
Past hier ook bij
Agreement-Certainty Matrix
Eenvoudig, ingewikkeld of complex
Sorteer je vraagstukken op eenvoudig, ingewikkeld of complex — want elk vraagt een andere aanpak.
Critical Uncertainties
Vier toekomsten
Vier toekomsten uittekenen en per toekomst bedenken wat je dan doet — zonder te voorspellen.
Discovery & Action Dialogue
Ontdek- en actiegesprek
Zeven vragen die de groep laten ontdekken dat de oplossing al ergens in huis is.
Praktijkervaringen & Facilitatietips
Ervaringen en aanbevelingen van trainers, docenten en facilitators die deze werkvorm hebben ingezet.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?