Model
Fasen van groepsvorming
Elke nieuwe groep doorloopt dezelfde fasen — en in elke fase werkt iets anders.
Waarvoor gebruik je het?
Begrijpen waarom een groep die eerst zo aardig was ineens gaat botsen, en weten welke werkvorm past bij de fase waarin je zit.
Waarom fasen?
Groepen ontwikkelen zich in een herkenbaar patroon. Tuckman beschreef dat in 1965 en het model is sindsdien nauwelijks omvergeworpen, omdat iedereen die met groepen werkt het herkent: eerst afwachtend en beleefd, dan wrijving, dan afspraken, dan werk.
De praktische waarde zit niet in het benoemen van de fase, maar in wat je eraan hebt: in elke fase werkt iets anders. Een vertrouwensoefening in de eerste week valt dood; dezelfde oefening in de normingfase kan het omslagpunt zijn.
Forming — aftasten
De groep is beleefd en afwachtend. Mensen zoeken hun plek en houden zich in. Dit is het moment om te investeren in kennismaking en om samen af te spreken hoe je met elkaar omgaat — juist omdat er nog weinig weerstand is.
- Veel kennismakingsactiviteiten, ook als je denkt dat het genoeg is
- Rituelen neerzetten: hoe begint een dag, hoe kom je binnen
- Samen benoemen wat je van elkaar verwacht
Storming — botsen
De beleefdheid is op. Er wordt om posities gestreden, regels worden getest, subgroepjes ontstaan. Dit voelt als mislukking en is het niet: een groep die niet stormt, heeft de conflicten alleen onder water.
Wat hier helpt is niet harder ingrijpen, maar zichtbaar maken wat er gebeurt — en teruggrijpen op wat je in de formingfase samen hebt afgesproken.
- Terugvallen op de afspraken uit de formingfase
- Gedrag benoemen zonder te veroordelen
- Werkvormen die verschillen zichtbaar maken in plaats van toedekken
Norming — afspreken
De groep vindt zijn vorm. Er ontstaan gedeelde normen, mensen weten wat ze aan elkaar hebben. Dit is de fase waarin samenwerkingsvormen en vertrouwensoefeningen daadwerkelijk landen.
- Coöperatieve werkvormen waarin je elkaar nodig hebt
- Complimenten en waardering expliciet oefenen
- Samen besluiten leren nemen
Performing — presteren
De groep werkt. Rollen zijn helder, conflicten worden onderling opgelost, jij kunt meer loslaten. Hier is ruimte voor inhoudelijk uitdagende werkvormen en voor het overdragen van verantwoordelijkheid aan de groep zelf.
Adjourning — afsluiten
De groep gaat uit elkaar: einde schooljaar, einde traject. Deze fase wordt bijna altijd overgeslagen, en dat is jammer — bewust afsluiten helpt mensen om af te ronden en met een goed gevoel verder te gaan.
- Terugkijken op wat de groep samen heeft gedaan
- Iets tastbaars maken om mee te nemen
Let op: het is geen trap
Een groep loopt deze fasen niet één keer netjes door. Na een vakantie, een nieuwe leerling of een incident kan een groep zo terugvallen naar storming. Dat is normaal. Het model is een kompas, geen tijdlijn.
Vragen om te stellen
- In welke fase zit deze groep op dit moment?
- Wat heb ik in de formingfase afgesproken waar ik nu op terug kan vallen?
- Past de werkvorm die ik wil inzetten bij deze fase?
Tuckman, B. W. (1965). Developmental sequence in small groupsopzoeken
Werkvormen met dit model
Afscheidsronde
Iedereen krijgt van iedereen iets mee op papier — en neemt dat mee naar wat er daarna komt.
Blind vertrouwen
Je ogen dicht en iemand anders die je leidt — vertrouwen wordt ineens iets concreets.
Complimentenlootjes
Iedereen krijgt een compliment, ook wie er anders nooit een krijgt.
De rij zonder woorden
De klas moet zich op volgorde zetten zonder te praten — en ontdekt hoe ze samenwerkt.
De zon schijnt op…
In tien minuten weet de klas wat ze met elkaar gemeen hebben — en er wordt gerend.
Doos vol herinneringen
Het hele jaar verzamelen, en aan het eind samen terugkijken op wat je hebt meegemaakt.
Gevoelsronde
Een vaste ronde waarin iedereen in één woord zegt hoe hij erbij zit — en de groep weet waar ze aan toe is.
Groepsvergadering
De klas bespreekt zelf wat er speelt en neemt er samen een besluit over.
Hallo daar!
De groep begroet elkaar op tien manieren en is binnen vijf minuten los.
Kind van de week
Eén kind per week volledig in het zonnetje — en na een half jaar is iedereen geweest.
Naamspel met de bal
De hele kring kent elkaars naam voordat de bal drie rondes heeft gemaakt.
Panarchy
Niveaus van verandering
Zie hoe verandering zich beweegt tussen niveaus — van jouw team tot het hele systeem.
Wat hoort bij jou?
Iedereen neemt iets mee van thuis — en vertelt daarmee meer dan met een voorstelrondje.
Werkafspraken maken
Tien minuten aan het begin, en je hoeft de rest van de dag niemand meer te corrigeren.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?